گرفتار آيد ، از حيوان فروتر خواهد بود . اولئك كالانعام بل هم اضل . « 1 » آنها مانند چهار پايانند ، بلكه بسى گراه ترند . ان شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقلون . « 2 » بدترين جانوران نزد پروردگار كسانى هستند كه ( از شنيدن و گفتن حق ) كر و لال اند و اساساً تعقل نمى كنند . يعنى ، نيرويعقل انها از نيروى شهوتشان شكست خورده است . راه پيروزى در جهاد اكبر براى اينكه بعد معنوى ما بر بعد مادى غلبه پيدا كن و بر جنبه ملكوتى ناسوتى حاكم شود ، بايد « عواملى » را به مدد « روح » خويش بسيج كنيم . در اين باره ، علماى اخلاق و سير و سلوك نظريات فراوانى اظهار كرده اند . فلاسفه پيش از اسلام هر كدام در اين باره عقايذى دارند و روانشناسان نيز در حوزه دانش خويش به نظرياتى دست يافته اند . اما ، به طور خلاصه بايد گفت « عوامل » پيروزى در نبرد درونى انسان از نظر علما متفاوت است . به گونه اى كه عده اى از آنها « عقل » را قادر به پيروزى در جبهه

--> ( 1 ) . سورهء اعراف ، آيه 179 . ( 2 ) . سورهء انفال ، آيه 22 .